Nondo za ujenzi

Nondo za ujenzi hufanya kazi gani

Zege ni mchanganyiko wa saruji, mchanga, kokoto na maji. Zege lina nguvu kubwa likibanwa, lakini likivutwa hupasuka kwa urahisi. Kwa hiyo kwenye msingi, nguzo, mihimili (beams) na slab, nondo za ujenzi huwekwa mahali ambapo zege litavutwa. Ukubwa wa nondo, daraja lake, nafasi kati ya nondo moja na nyingine na kina chake ndani ya zege vyote huandikwa kwenye michoro ya mhandisi. Kazi ya mnunuzi ni kuhakikisha kwamba nondo zinazofika eneo la ujenzi ndizo zilizoandikwa kwenye michoro hiyo.

Aina za nondo: laini na zenye mikunjo

Kuna aina mbili kuu za nondo kwa umbo: nondo laini (round) na nondo zenye mikunjo (ribbed). Mikunjo hushika zege vizuri zaidi. Kiwango cha Uingereza BS 4449 kinahusu nondo zenye mikunjo, na kinazigawa katika madaraja matatu. Yote yana nguvu sawa; yanatofautiana kwa uwezo wa kunyooka kabla ya kukatika:

Aina za nondo: laini na zenye mikunjo

Daraja	Nguvu ya kuanza kunyooka (yield strength)	Uwiano wa nguvu ya kukatika kwa yield	Kunyooka kabla ya kukatika (Agt)
B500A	500 MPa	1.05	asilimia 2.5
B500B	500 MPa	1.08	asilimia 5.0
B500C	500 MPa	1.15 hadi chini ya 1.35	asilimia 7.5

Chanzo: The Concrete Centre, muhtasari wa BS 4449.

Daraja halisomwi kwenye rangi wala kwenye bei, bali kwenye mpangilio wa mikunjo. Kwa mujibu wa BS 4449, nondo za B500B zina safu ya mikunjo iliyoelekezwa upande tofauti na safu nyingine; kwenye B500C, mikunjo ndani ya kila safu hubadilishana kati ya pembe kubwa na ndogo.

Nondo zinazotengenezwa kwa kiwango cha Marekani hupangwa kwa namna nyingine. ASTM A615 ina madaraja ya Grade 40, 60, 75 na 80, yenye yield strength ya angalau MPa 280, 420, 520 na 550. Mifumo hii miwili haibadilishani moja kwa moja: daraja lililo kwenye risiti ya mzigo linapaswa kulingana na lile lililoandikwa na mhandisi.

Vipimo na uzito wa nondo

BS 4449 inaruhusu unene wa mm 6 hadi 50, na inataja mm 8, 10, 12, 16, 20, 25, 32 na 40 kama vipimo vinavyopendekezwa. Uzito kwa mita hukokotolewa kutoka eneo la nondo, kwa hiyo ni sawa kwa kiwanda chochote kinachofuata kiwango hiki. Bei za nondo kwa kila unene ziko kwenye ukurasa wa bei ya nondo.

Vipimo na uzito wa nondo

Unene	Uzito kwa mita	Kipande cha m 12 (hesabu yetu)	Vipande kamili kwa tani (hesabu yetu)
mm 8	kilo 0.395	kilo 4.74	210
mm 10	kilo 0.617	kilo 7.40	135
mm 12	kilo 0.888	kilo 10.66	93
mm 16	kilo 1.58	kilo 18.96	52
mm 20	kilo 2.47	kilo 29.64	33
mm 25	kilo 3.85	kilo 46.20	21

Chanzo cha safu ya pili: BS 4449, jedwali la 7. Safu mbili za mwisho ni hesabu yetu kwa vipande vya mita 12: uzito kwa mita × 12, kisha kilo 1,000 ÷ uzito wa kipande.

Jinsi ya kukagua nondo zinapofika eneo la ujenzi

BS 4449 inampa mnunuzi mambo kadhaa ya kuangalia bila maabara:

1. Pima uzito. Uzito kwa mita usitofautiane na wa jedwali kwa zaidi ya asilimia 4.5 kwa nondo nene kuliko mm 8, na asilimia 6.0 kwa mm 8 na nyembamba zaidi.
2. Angalia alama za kiwanda. Kila nondo lazima iwe na alama zinazomtambulisha mtengenezaji.
3. Angalia mikunjo. Mpangilio wa mikunjo ndio unaoonyesha daraja (B500A, B500B au B500C).
4. Pima urefu. Kipande kinaweza kuzidi urefu ulioagizwa kwa mm 100, lakini hakiruhusiwi kupungua.
5. Uliza asili ya chuma. Nondo zilizovingirishwa upya kutoka bidhaa zilizokwisha kutengenezwa, au za chuma kisichojulikana historia yake, haziko ndani ya kiwango hiki.

Kwa mfano, kipande cha mita 12 cha mm 12 chenye uzito chini ya kilo 10.18 kiko nje ya tofauti inayoruhusiwa (hesabu yetu: 10.66 × 0.955).

Nondo kwenye slab: nafasi na zege la kufunika

Michoro ya mhandisi ndiyo inayoamua mpangilio, lakini sheria za Eurocode 2 zilizofupishwa na The Concrete Centre zinaonyesha mipaka yake. Nafasi kati ya nondo kuu za slab isizidi mara tatu ya unene wa slab, na isizidi mm 400. Unene wa zege linalofunika nondo uwe angalau sawa na unene wa nondo yenyewe, pamoja na nyongeza ya kufidia makosa ya ujenzi, ambayo kwa kawaida ni mm 10. Nafasi kati ya nondo mbili zilizo jirani iwe angalau kubwa kati ya hizi: unene wa nondo, mm 20, au ukubwa wa kokoto kubwa zaidi pamoja na mm 5, ili zege lipite katikati yake.

Ili nondo zibaki kwenye kina hicho wakati wa kumwaga zege, zinawekwa juu ya vishikio maalumu (spacers). Kitovu ina Plastic Rebar Chairs with Base (Rebar Spacers) Zanzibar; aina na vipimo vyake uliza kwa WhatsApp. Nyuzi za plastiki kama Polypropylene Fibre for Concrete and Mortar hupunguza nyufa za zege, lakini Sika inaonya kuwa hazichukui nafasi ya nondo za muundo. Bidhaa zote zilizopo ziko kwenye ukurasa wa bidhaa, na hatua za kuagiza ziko kwenye jinsi ya kuagiza.