Koki za maji kwa sinki, bafu na nje ya nyumba

Koki ni nini

Koki ni aina ya valvu inayomwezesha mtumiaji kufunga na kufungua maji yanayotoka kwenye bomba. Makala ya Wikipedia ya Kiswahili kuhusu bilula inaitaja kwa majina matatu: bilula, tapu ya maji na koki. Huwekwa mwishoni mwa bomba pale maji yanapohitajika: kwenye sinki la jikoni, beseni la kunawia mikono na bafuni.

Koki za maji hutofautiana kwa rangi, urefu, umbo, idadi ya mipini na jinsi zinavyofanya kazi. Makala hiyo inataja pia koki za kidijitali, zinazofungua maji zenyewe mtu anapopitisha mkono karibu na kuyafunga anapouondoa.

Aina za koki za maji

• Koki ya maji baridi tu. Koki moja kwa bomba moja. Makala ya Wikipedia ya Kiingereza kuhusu koki inaeleza kwamba koki tofauti za maji moto na baridi zilianzia kwenye uvumbuzi wa Edward Chrimes wa mwaka 1845.
• Mixer (koki ya maji moto na baridi). Huchanganya maji ya mabomba mawili kabla hayajatoka; hati miliki ya kwanza ilitolewa mwaka 1880. Mixer ya mpini mmoja hufanya kazi mbili: kuinua na kushusha mpini hubadilisha kiasi cha maji, kuugeuza kando hubadilisha joto. Upande wa maji moto huwekwa alama nyekundu, wa maji baridi bluu au kijani.
• Koki ya nje. Ya kuunganisha hose bustanini au kuoshea. Ili maji kutoka kwenye hose yasirudi kwenye bomba la maji safi, Wikipedia inaeleza kwamba Marekani huhitaji vifaa vya kuzuia maji kurudi, na kanuni za maji za Uingereza huhitaji valvu mbili za kuzuia maji kurudi (double check valve). Hizi ni kanuni za nchi hizo, zimetajwa hapa kuonyesha sababu yake.

Ndani ya koki: washer au cartridge

Kinachofunga maji ndani ya koki ndicho kinachoamua inavyochakaa. Koki ya zamani ya kuzunguka, iliyopata hati miliki mwaka 1845, hubana washer kwenye kiti chake mpini unapozungushwa, na Wikipedia inaeleza kwamba washer hiyo huchakaa kwa muda. Koki za kisasa hutumia cartridge za kauri au plastiki zinazozunguka kwa msuguano mdogo, na zile za mpira (ball) au koni hufunguka kabisa au kufungwa kabisa kwa kugeuzwa nyuzi 90 tu.

Shinikizo la maji

Kila koki imetengenezwa kwa kiwango fulani cha shinikizo. GROHE, mtengenezaji wa Ujerumani, anatoa takwimu hizi kwa mixer yake ya beseni ya matundu matatu:

Shinikizo la maji

Kipimo	GROHE 20143000
Shinikizo la chini kabisa	bar 0.5
Shinikizo linalopendekezwa	bar 1–5
Shinikizo la juu kabisa la kazi	bar 10
Shinikizo la majaribio	bar 16
Maji moto	hadi 80°C; 60°C inapendekezwa kuokoa nishati
Kiasi cha maji kwa bar 3	takriban lita 13.5 kwa dakika

GROHE inaongeza kwamba shinikizo likizidi bar 5 bila maji kutiririka, kipunguza shinikizo (pressure reducer) kiwekwe, na kwamba mabomba yasafishwe kwa maji kabla ya kufunga koki. Kabla ya kununua koki, linganisha shinikizo lake la chini kabisa na shinikizo la maji nyumbani kwako. Bei za pampu za booster zinazoongeza shinikizo ziko kwenye ukurasa wa bei za water pump.

Kuunganisha koki

Koki huunganishwa na bomba kupitia mkia wenye nyuzi. Kipimo cha kawaida cha mkia, kwa maelezo ya Wikipedia, ni inchi ½, sawa na mm 12, kwenye sinki, na inchi ¾, sawa na mm 19, kwenye bafu.

Koki ya beseni au sinki inaweza pia kupokea maji kupitia flexi, yaani hose fupi iliyofunikwa kwa waya wa chuma cha pua. Kwa viungo vya shaba, Hydraflex inataja shinikizo la bar 15 na joto la 70°C; kwa viungo vya plastiki, bar 10 na 65°C. Maelezo yapo kwa Kiingereza: flexi pipes (English). Mabomba, viungio na valvu zinazoleta maji hadi kwenye koki yameelezwa katika vifaa vya bomba, na masinki yenyewe kwenye masinki ya chooni.

Mambo ya kuangalia unaponunua koki

• Aina: maji baridi tu au mixer ya maji moto na baridi; mpini mmoja au miwili.
• Ndani: washer au cartridge ya kauri, na kama vipuri vinapatikana.
• Shinikizo: la chini kabisa na la juu kabisa, ukilinganisha na la nyumbani kwako.
• Maji moto: joto la juu kabisa ikiwa koki inapokea maji kutoka hita.
• Kuunganisha: kipimo cha mkia, inchi ½ au ¾, na kama flexi zimo kwenye boksi.
• Nje: kifaa cha kuzuia maji kurudi kwenye koki ya kuunganishia hose.

Kitovu haiuzi koki za maji; inauza vifaa vya ujenzi vilivyopo Zanzibar, vilivyoorodheshwa kwenye bidhaa zetu.